Andere kringlooptechnieken

Duurzaam omgaan met materialen maakt ook deel uit van het kringlooptuinieren. Door een beter onderhoud, verlengt u de levensduur van uw tuingereedschap.

Valentijn De Cock van Inverde gaf voor een aantal lesgevers van Vlaco onderstaande vorming. Samen met Valentijn brachten de lesgevers op hun beurt het verhaal tijdens de Compostmeesterhappening in Wachtebeke aan de Vlaamse compostmeesters.

Workshop ‘Onderhoud van tuinmateriaal’

Voor het opbergen

Telkens we onze snoeischaar hebben gebruikt, geven we hem voor het opbergen nog even wat aandacht. Reinig de snoeischaar na elk gebruik. Verwijder hars en vuil en zet hem even scherp door met een slijpsteentje enkele keren over het snijvlak te gaan. Bescherm tenslotte het metaal tegen roest met een geoliede doek en breng een druppel olie aan in de veer. Zoals alle tuingereedschap bewaart u de snoeischaar op een droge plaats.

Een grondige slijpbeurt

Geregeld is de snoeischaar toe aan een grondiger onderhoudsbeurt. De winter is voor dat soort klussen het ideale moment.

Haal de snoeischaar uit elkaar

(Goede) snoeischaren zijn gemaakt om onderhouden, geslepen en uiteengevezen te worden. Dus ga u gang. Doe dit op een(werk)tafel zodat geen onderdelen verloren gaan en onthoud in welke volgorde alles nadien weer in elkaar moet.

Maak alle onderdelen proper

Reinig alle onderdelen met wat metaalschuurpapierof een koperborsteltje. Door het veelvuldig contact met hout en sap, zet zich op snoeigereedschap (snoeischaar,takkenschaar, haagschaar) een laag (kleverige) hars af. Dat bemoeilijkt de goede werking. Hars verwijderen doet u met een harsoplosmiddel. Reinig en onthars zowel het mes als het tegenmes.

Met een koperborsteltje verwijder je vuil en hars.

Het scherpen van het mes

Daarmee zijn we aangekomen bij een belangrijk maar delicaat onderdeel van hetonderhoud. Dat een mes bot is kunt u zien aan een ‘wit lijntje’, dit is het afgesleten vlak, op de plaats waar voordien de snede zat. Het geeft aan dat het snijvlak en de rug van het mes niet mooi meer samenkomen. Scherpen gebeurt in een of twee stappen: vijlen en wetten. Vijlen is enkel nodig na beschadiging of achterstallig onderhoud. Scherpen vraagt een vaste hand en een vaste hoek. Hou steeds dezelfde (oorspronkelijke) hoek aan. Door de rechte hoek van een vel papier twee keer dubbel te vouwen, krijgt u een hoek van 22,5°. Dat is een heel courant gebruikte snijhoek voor divers gereedschap,ook snoeischaren.

In bepaalde gevallen kan het interessant zijn de snijhoek te verkleinen (als dezebijvoorbeeld bij een nieuwe bijl rond de 35° of meer ligt) om een performanter (scherper, meer indringend vermogen) gereedschap te krijgen. Nadeel is dat de snede dan gevoeliger is.

Op deze foto is het gele blad niet gevouwen (90°), het groene 1x (45°) en het rode 2x. De rode hoek is 22,5°, een geschikte slijphoek

Slijpen

Een snoeischaar met papegaaibek heeft een enkelzijdig snijdend mes met een enkelvoudig snijvlak. Dat vlak is eigenlijk een band (het egje) die loopt langs de rand van het mes. We slijpen enkel dit snijvlak. U kunt hiervoor gebruik maken van een platte zogenaamd ‘zoete’ vijl (metaalvijl). Dat werkt handig en is goedkoop. Opgelet: een kwaliteitsvijl kost meer dan een slechte vijl. 

Zet het mes vast in een bankvijs of met een lijmklem (een zogenaamde sergeant). Bij het vijlen wordt onder een vaste hoek materiaal weggenomen. Het schuine vlak komt weer dichter bij het rechte vlak. Zo ontstaat een scherpe snede. Let op dat u bij het vijlen niet gaat ‘wiebelen’.

Vijl steeds in een recht vlak. Vijl naar de punt van het mes toe en geef enkel druk tijdens de duwbeweging.

Vijlen is vrij ingrijpend en zeker niet nodig bij elke onderhoudsbeurt. Het is enkel nodig om bij achterstallig onderhoud of beschadiging terug tot een gelijkmatige snede te komen.

In plaats van te vijlen kunt u ook met een grove slijpsteen werken. Pas op met sneldraaiende slijpstenen. Ze warmen het metaal op waardoor het zacht wordt en … sneller bot. Het tegenmes wordt niet geslepen. Tenzij het beschadigd is.

Wetten

Na de grove korrel van de vijl gebruiken we een vlakke ‘zachtere’ slijpsteen met een fijnere korrel. Het maakt het snijvlak vlakker en de snede scherper. Dit gebeurt soms droog maar meestal met water of olie.Het is belangrijk om bij het wetten van het snijvlak dezelfde hoek aan te houden als bij het vijlen.

Besteden we geregeld tijd aan het onderhoud van onze snoeischaar dan zal wetten volstaan en is het zelfs niet nodig om de schaar uiteen te vijzen.Tijdens het vijlen werd een deel van het metaal ‘over’ de snede geduwd langs de kant van de rechte zijde. Die braam kunt u voelen met uw nagel. Om de braam te verwijderen wetten we ook de rechte (achter)zijde.

Let er bij het wetten op dat de hoek dezelfde is als bij het slijpen.

Om de braam te verwijderen, wet u ook de achterkant.

Polieren

Polieren maakt de snede nog gladder en duurzamer, de laatste minuscule braam wordt weggewerkt. Het gebeurt vaak met een leder. Is in dit geval niet echt nodig en tonen we niet.

Testen op scherpte

Hoe scherp ons mes nu wel geworden is, kunnen we testen met een vel papier. Laat u de snede over uw nagel of over een plastic balpen glijden dan zal dat in geval van een scherp mes wat haperen terwijl een bot er vlot over glijdt.

De snoeischaar weer in een vijzen

Breng olie aan in een dunne film op mes en tegenmes. Overdrijf niet! Breng vet aan in vet reservoir (als dat er is, zie foto) en vijs alle onderdelen van uw snoeischaar weer in elkaar en olie de veer. Droog overtollige olie op met een doekje.

De betere snoeischaren hebben een vetreservoir.

Met een geoliede veer gaat het snoeien nog zo vlot. Maar overdrijf niet en verwijder het teveel met een vod.

Waarop letten bij het gebruik

Om beschadiging van de snoeischaar te voorkomen:

• wring niet met de schaar tijdens hetsnoeien;

• breek de tak wat open wanneer de snoeischaar klemt;

• snij schuin op de vezel (= op de richting van de tak).